Lightbox Video

 

Maand van de geschiedenis

 

Oktober is de Maand van de Geschiedenis, met dit jaar als thema ‘Grenzen’. Stingray Brava sluit graag bij dit thema aan en besteedt aandacht aan werken en componisten die grensverleggend waren, zoals Beethoven’s Negende Symfonie of Stravinsky’s Sacre du Printemps. Daarnaast zijn documentaires te zien over componisten als Erik Satie, John Cage en Arvo Pärt.

 

De hele maand oktober staan bij Stingray Brava componisten en werken centraal die voor een keerpunt zorgden in de geschiedenis van de klassieke muziek. Sommige componisten markeerden eigenhandig de overgang naar een nieuwe stijlperiode en brachten muzikale ontwikkelingen teweeg die van grote invloed waren op latere generaties componisten. Onderstaand vindt u een kleine greep uit de uitzendingen bij Stingray Brava tijdens de Maand van de Geschiedenis.

Op woensdag 12 oktober kunt u om 20.30 uur genieten van Vespro della beata van Claudio Monteverdi. De Italiaanse componist markeerde de overgang van de renaissance naar de barokperiode en vormde de brug van de Prima Prattica (oude stijl), waarin strikte contrapuntregels golden met betrekking tot het gebruik van con- en dissonanten, naar de zogenoemde Seconda Prattica (nieuwe stijl), waarin men meer compositorische vrijheden genoot.

Op woensdag 19 oktober om 19.00 uur ziet u de Negende symfonie vanLudwig van Beethoven, uitgevoerd door deFilharmonie onder leiding Philippe Herreweghe. Beethovens laatste symfonie wordt gezien als een van de belangrijkste werken in het klassieke repertoire. De componist bevindt zich op de scheidslijn van de klassieke periode aan het einde van de achttiende eeuw en de romantiek aan het begin van de negentiende eeuw. Beethoven wordt alom beschouwd als een van de grootste vernieuwers in de geschiedenis van de klassieke muziek. zo waren zijn sonates en symfonieën erg innovatief; binnen de sonatevorm liet Beethoven zijn thema’s en melodieën transformaties en ontwikkelingen ondergaan die voor zijn tijd ongekend waren. De componist breidde de originele orkestbezetting flink uit. Zo voegde hij in de Negende symfonie zelfs een koor toe aan het orkest. Beethovens muzikale stijl was een voorbeeld voor latere generaties componisten, onder wie Chopin, Liszt, Schumann, Wagner en Brahms.

Op zaterdag 8 oktober om 20.30 uur is bij Stingray Brava het Wagner Gala te zien. In vergelijking met andere grote componisten ontwikkelde Richard Wagner zich muzikaal op relatief late leeftijd. Zijn eerste compositie- en theorielessen kreeg hij pas op de leeftijd van vijftien jaar. Toch zorgde de Duitse componist in de negentiende eeuw voor grote vernieuwingen binnen de opera en het muziektheater, die het genre blijvend zouden veranderen. Wagners muziek kenmerkt zich door haar complexiteit, nieuwe harmonieën en een ingewikkelde structuur. Hij baseerde zijn opera’s voornamelijk op mythologische verhalen. Een belangrijk verschil met andere operacomponisten is dat Wagner zowel het libretto als de muziek voor zijn eigen rekening nam. Ook introduceerde Wagner in zijn opera’s het zogenoemde Leitmotiv, een thema of muzikaal fragment dat stond voor een bepaald persoon of idee.

Op woensdag 26 oktober ziet u om 10.00 uur de documentaire Satiesfictions - Saunters with Erik Satie. Erik Satie neemt in de geschiedenis van de muziek een volledig eigen plaats in. De excentrieke Franse componist was een kleurrijke figuur in de avant-garde beweging in Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Ook geldt de componist als een voorganger van het minimalisme en surrealisme. Aansluitend op de muzikale ontwikkelingen van de twintigste eeuw zendt Stingray Brava nóg twee documentaires uit: de prijswinnende documentaire Journeys of Sound over de Amerikaanse componist John Cage en de documentaire The Lost Paradise, waarin het creatieve proces van regisseur Robert Wilson en Arvo Pärt, de meest uitgevoerde eigentijdse componist, wordt gevolgd. Daarnaast wordt een uitvoering van Le Sacre du Printemps van Igor Stravinsky uitgezonden.

Naast grensverleggende werken en componisten die braken met de muzikale conventies van hun tijd zendt Stingray Brava enkele documentaires uit waarin politieke en diplomatieke grenzen centraal staan. Op dinsdag 25 oktober om 22.40 uur wordt de documentaire Americans in Pyongyong uitgezonden, waarin leden van het New York Philharmonic als eerste Amerikaanse gezelschap de landsgrenzen van Noord-Korea binnengaan om een optreden te verzorgen in de hoofdstad Pyongyang. Op zaterdag 29 oktober volgt de documentaire Das Reichsorchester, over de donkere periode in het bestaan van het Berlin Philharmoniker, tijdens het naziregime in de jaren 1933 tot 1945.

 

Maandag 1 oktober om 17:00 | Mahler – Symfonie Nr. 5

,,Niemand heeft het begrepen. Ik zou willen dat ik de eerste uitvoering 50 jaar naar mijn dood zou kunnen dirigeren.’’ Gustav Mahler componeerde zijn Vijfde Symfonie in de zomers van 1901 en 1902, een periode waarin veel veranderde in het leven van de componist. Hij had een van de meest begeerde posities in het muziekleven als directeur van de Weenste Staatsoper en dirigent van de Wiener Philharmoniker en hij leerde zijn vrouw Alma Mahler kennen, die in 1902 zwanger was van hun eerste kind. Met de gezondheid van Mahler ging het minder: in 1901 leed hij aan een zware bloeding en de dokter kon nog maar net voorkomen dat hij overleed.  Met dit alles in het achterhoofd is het niet verwonderlijk dat hij op een andere manier begon te componeren. Het werk ging in 1904 in première maar het publiek bleek nog niet rijp te zijn voor zo’n indrukwekkend werk.  De Vijfde is in tegenstelling tot de Tweede en Derde Symfonie geheel instrumentaal (met als hoogtepunt het beroemde vierde deel, het Adagietto) en heeft bovendien geen link met filosofische of religieuze thema’s, iets wat zijn eerdere symfonieën wel hadden. Mahler zelf zou tot aan zijn dood in 1911 worstelen met de instrumentatie van het stuk.

Dinsdag 4 oktober om 17:30 | Stravinksy - Le Sacre du Printemps

Er zullen maar weinig premières zo roerig zijn geweest als die van Igor Stravinksy’s  ballet 'Le Sacre du Printemps'. Het ballet, geschreven voor Sergei Diaghilevs Ballets Russes met de choreografie van Vaslav Nijinsky, waarin een jong meisje zich letterlijk moet dooddansen als offer aan de zonnegod kon op weinig begrip rekenen van de luisteraars uit 1913. Door de ongewoon strakke ritmiek van het stuk en de ongebruikelijke choreografie kwam een deel van het publiek al snel in opstand. Dit werd al snel gevolgd door kleine gevechten tussen voor- en tegenstanders. De voorstelling kon uiteindelijk alleen maar doorgaan door de tussenkomst van de politie. Na deze roerige première zou Diaghilev tegen Nijinsky en Stravinsky hebben gezegd dat het schandaal 'precies is wat ik wilde’. 

Woensdag 5 oktober om 14:00 | Ebony Band - Da-da-dancing

Dans is van alle tijden en componisten hebben zich er altijd door laten inspireren. Hongerig naar nieuwe wegen en uitdrukkingsvormen haalden de componisten tussen de twee wereldoorlogen hun inspiratie uit de blues en de charleston. Tijdens deze opname kunt u kijken naar opwindend werk uit die tijd en ook muziek van nu. Zoals Guus Janssens meesterwerk Klotz – met de meester zelf op hihat. Wat de dansen sarabande en de gigue voor Johann Sebastian Bach waren, en de polonaise en de mazurka voor Frédéric Chopin waren, dat waren de blues en de charleston voor de componisten van de periode tussen de twee wereldoorlogen. De intrede in Europa van de Amerikaanse jazz- en dansmuziek betekende voor de jonge componisten een waar geschenk. Jazz brak radicaal met de traditionele, ouderwetse levensstijl van de negentiende eeuw en paste wonderwel bij de uitbundige levensverwachting na al het leed van de oorlogsjaren. De jazzkoorts breidde zich binnen enkele jaren uit door heel Europa.

Zaterdag 8 oktober om 20:30 | Wagner Gala

Het leven van Richard Wagner zat zo vol met drama dat het weinig onderdoet voor de muziekdrama’s waar hij bekend mee is geworden. Hij geldt als een van de belangrijkste muzikale vernieuwers van zijn tijd, schreef de libretti voor zijn muziekdrama’s  zelf en was de vader van het ‘Gesamtkunstwerk’, de ideale vereniging van woord, muziek en toneelspel.  In deze uitzending: ‘Tannhäuser’: Overture, Akte II Aria ‘Dich teure Halle’, Akte III ‘O du, mein holder Abendstern’, ‘Lohengrin’: ‘In ferner Einsamkeit des Waldes’ (Akte II), ‘Die Meistersinger von Nürnberg’: Prelude op Akte I, Aria ‘Was duftetdoch der Flieder’ (Akte II), ‘Die Walküre’: ‘Der Männer Sippe’ (Akte I), ‘Walkürenritt’ (Akte III).

Dinsdag 11 oktober om 21:30 | John Cage – Journeys in Sound

In het najaar van 2012 zou de beroemde Amerikaanse componist John Cage zijn 100e verjaardag hebben gevierd. ‘Journeys in Sound’ eert deze buitengewone 20e-eeuwse componist. Deze film, die op het Praagse Filmfestival van 2012 werd uitgeroepen tot ‘beste documentaire’, werd geregisseerd door Oscarwinnaar Allan Miller. Hij maakte opnames in Amerika, Duitsland, en Japan, en gebruikte archiefmateriaal dat zelden eerder is vertoond, en hield interviews met Yoko Ono, David Tudor, Christian Wolff, Steffen Schleiermacher, Toshio Hosokawa, Mayumi Miyata, Calvin Tomkins, en vele anderen.

Woensdag 12 oktober om 14:00 | Lang Lang at the Musikverein deel 1

De populairste pianist van onze planeet (aldus CNN) treedt op in het monumentale Weense Musikverein, in een speciaal voor de televisie opgenomen pianorecital. Lang Lang: ,,Maar weinig muziekzalen hebben de allure van een Carnegie Hall of het Musikverein. Natuurlijk zijn er meer bijzondere concertgebouwen, maar ik heb altijd het gevoel gehad dat deze twee een bijzondere plek innemen in het hart van menig muziekliefhebber. Voor mijn nieuwe live-opnames na Carnegie Hall heb ik dan ook de Musikverein gekozen”. Het programma: Beethoven: Pianosonate Nr. 3 in C groot, Op. 2, Pianosonate Nr. 23 in f klein, Op. 57 (‘Appassionata’).

Woensdag 12 oktober om 20:30 | Monteverdi - Vespro della beata vergine

Componist Claudio Monteverdi (1567-1643), één van de grote meesters uit de barokperiode, scheef rond 1600 een nieuw werk voor koor en solisten waarin hij oude en nieuwe stijlen uit zijn tijd combineerde, zoals de madrigaal en liturgische composities. Deze combinatie bleek een gouden greep: het groeide uit tot de standaard voor alle grote vormen van religieuze muziek in de barokperiode, zoals het oratorium, de cantate, en de passie. Het combineren van verschillende stijlen zou later niet alleen in religieuze muziek, maar ook in de opera worden toegepast. Een goed voorbeeld waarin hij de combinatie van stijlen laat zien is het werk ‘Vespro della beata vergine’, ook wel de ‘Mariavespers’ genoemd. Zulke vespers werden vooral in de rooms-katholieke kerk gezongen.

Zaterdag 15 oktober om 10:30 | The Lost Paradise - Arvo Pärt & Robert Wilson

Hij schrijft de meest uitgevoerde eigentijdse muziek ter wereld, maar toch praat hij er zelden over en blijft hij liever thuis. Hij voelt zich op zijn gemak in de bossen van Estland, hetgeen hem – wellicht ongewenst – keer op keer het imago van kluizenaar oplevert: Arvo Pärt. De documentaire ‘The Lost Paradise’ volgt Pärt een jaar lang. We zien hem thuis in Estland, maar ook op reis naar Japan en het Vaticaan. De documentaire richt zicht op de productie van ‘Adam’s Passion’, een muziektheaterstuk waarin drie belangrijke werken van Arvo Pärt een rol spelen, en dat gebaseerd is op het Bijbelse verhaal van de zondeval van Adam. De wereldberoemde regisseur Robert Wilson gebruikte een voormalige onderzeebootfabriek in Tallinn om dit werk op de planken te brengen. ‘The Lost Paradise’ volgt het creatieve proces van de heren Pärt en Wilson, wat een zeer persoonlijk beeld oplevert van twee van de interessantste persoonlijkheden van de internationale kunst- en muziekwereld.

Dinsdag 18 oktober om 20:30 | 2Cellos: Live in Arena Zagreb

‘Ga ze live zien, want het is werkelijk verbazingwekkend! Ik kan me niet herinneren zoiets opwindends te hebben gezien sinds ik Jimi Hendrix in de jaren ’60 zag optreden’, aldus Elton John. Twee jonge cellisten, Luka Sulic uit Slovenië en Stjepan Hauser uit Kroatië, bereikten onder de naam 2CELLOS sensationeel succes met hun spectaculaire liveoptredens die de cello naar een nieuw niveau tillen en muren tussen muzikale genres afbreken. Van klassiek tot pop en hardrock, van Karl Jenkins tot Michael Jackson en AC/DC: deze rasmuzikanten nemen u mee op een muzikale reis waarop niets te gek is!

Woensdag 19 oktober om 14:00 | Beethoven Symfonie Nr. 9 door deFilharmonie

In de serie ‘Philippe Herreweghe dirigeert Beethoven’ komen alle negen symfonieën van Ludwig van Beethoven aan bod. De Vlaamse dirigent Philippe Herreweghe richtte in 1970 het Collegium Vocale Gent op waar hij ook nog regelmatig prachtige programma’s dirigeert. Hij werd in 1997 aangesteld als chef-dirigent van deFilharmonie en is een veel gevraagd gastdirigent bij orkesten als het Koninklijk Concertgebouworkest en het Gewandhausorchester Leipzig. Herreweghe staat bekend om zijn kennis van onder andere de klassieke muziek uit de romantiek. Deze reeks uitvoeringen van alle Beethovensymfonieën door deFilharmonie zijn goed voorbeelden van de authentieke uitvoeringspraktijk. De opnames werden gemaakt in het prachtige Palais des Beaux-Arts te Brussel. Zonder twijfel is de Negende Symfonie Beethovens beroemdste en meest omstreden werk. Vanaf de eerste uitvoering in 1824 te Wenen tot op de dag van vandaag is de symfonie bij uitstek een publiekslieveling en is de melodie van ‘Ode an die Freude’ sterk in het collectieve geheugen verankerd. Bij de val van het IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur was geen muziekstuk geschikter om uiting te geven aan de euforische ge-voelens van bevrijding en broederschap. Lange melodiefrasen vormen een typisch romantisch kenmerk; de geheimzinnige inleiding stond model voor enkele symfonieën van Anton Bruckner. Het toevoegen van een koor en zangsolisten in het laatste deel was nooit eerder in een symfonie gedaan en door de ondubbelzinnige tekst van Schiller verschafte dit het opus een sterke ideologische lading, die in latere interpretaties nog sterker werd aangedikt. Philippe Herreweghe, deFilharmonie

Zaterdag 22 oktober om 20:30 | Barbara Hannigan at Lucerne Festival

Sommige pianisten spelen het klaar om tegelijkertijd een ensemble te dirigeren. Verschillende concertmeesters sturen hun orkest aan terwijl ze spelen. Maar een stersopraan die een groot ensemble aanstuurt terwijl ze ook nog eens de ingewikkeldste coloraturen uitvoert was ongehoord – totdat Barbara Hannigan haar opmerkelijke vaardigheden toonde. Deze Canadese sterartieste beschrijft het als “de eerste stappen zetten in maagdelijke sneeuw”. Samen met het Mahler Chamber Orchestra speelde ze in de zomer op het Lucerne Festival. Ze dirigeerde werken van Fauré, Mozart, en Rossini, maar bracht ook Ligeti’s ‘Mysteries of the Macabre’ ten gehore, gekleed in een gewaagde, leren outfit.

Dinsdag 25 oktober om 22:40 | Americans in Pyongyang

In de zomer van 2007 ontving de New York Philharmonic een ongekende uitnodiging: Noord-Korea, 's werelds meest geïsoleerde en afgelegen land, eigenlijk in oorlog met de Verenigde Staten, had het orkest uitgenodigd om te spelen in de hoofdstad Pyongyang. Slechts een paar maanden later stapten tweehonderd orkestleden en meer dan honderd journalisten uit het gecharterde vliegtuig op de verlaten luchthaven van Pyongyang. Ze stonden op het punt een historisch moment te beleven: het allereerste optreden van een Amerikaans symfonieorkest in de Democratische Volksrepubliek Korea. De film 'Amerikanen in Pyongyang' volgt de orkestleden en hun historische reis naar Pyongyang in februari 2008.

Woensdag 26 oktober om 10:00 | Satiesfictions - Saunters with Erik Satie

Hij was altijd gewapend met een bolhoed, een paraplu, en een eindeloze voorraad grollen, maar Erik Satie was méér dan alleen de buitenissigste figuur uit de Franse muziekgeschiedenis: naast componist was Satie ook ontwerper, kerkvader, Public Relations-pionier, en een meester in het vertellen van anekdotes. De speelse documentaire “Satiesfictions”, gemaakt door Youlian Tabakov en Anne-Kathrin Peitz, illustreert het fenomeen Satie op luchtige wijze: diens talrijke advertenties ontwikkelen zich tot echte commercials, en zijn tekeningen monden uit in cartoons. Behalve toelichtingen door Satie-experts biedt de film ons vooral een uniek inkijkje in Saties kosmos van klank en woord, waarbij een grote rol is weggelegd voor diva’s, honden, kinderen, pianisten die gestapelde piano’s bespelen, en artiesten die uitgroeien tot “muzikaal ameublement”.

Zaterdag 29 oktober om 10:40 | Das Reichsorchester

De Berliner Philharmoniker gebruikte haar 125-jarig jubileum om een onderbelichte episode uit haar geschiedenis in het licht te brengen: de jaren tussen 1933 en 1945 onder het bewind van de nazi’s. Centraal staan de persoonlijke lotgevallen van muzikanten en andere betrokkenen. De interviews met overlevenden uit het orkest (en directe omgeving), en het opgediepte, niet eerder vertoonde archiefmateriaal, geven een inkijk in de dilemma´s van een omheinde wereld die zich moet verhouden tot turbulente tijden. Waar ligt de schimmige grens tussen autonomie en betrokkenheid, tussen onschuld en medeplichtigheid? De documentaire brengt een even ongrijpbaar als aangrijpend hoofdstuk uit de Duitse en Berlijnse geschiedenis opnieuw tot leven. Regisseur Enrique Sánchez Lansch interviewde over de hele wereld ooggetuigen, en ontdekte vergeten (of verduisterde) filmbeelden van propagandamanifestaties zoals de Neurenberg-partijdagen en de openingsceremonie van de Olympische Spelen in 1936. Daarnaast bevat ‘Das Reichsorchester’ interviews met nabestaanden van vier ontslagen Joodse orkestleden en van muzikanten die zich aansloten bij de NSDAP, of zich bij repetities onaangekondigd uitdosten in de Bruinhemden van de SA.

Zaterdag 29 oktober om 14:00 | Verbier Festival 2009 - Yuri Temirkanov

Het Verbier Festival, dat jaarlijks in de Zwitserse Alpen wordt gehouden, is inmiddels uitgegroeid tot één van de belangrijkste klassieke-muziekfestivals van Europa. Het Festival verenigt groots muzikaal talent met toegewijde muziekliefhebbers van over de hele wereld. Dirigent Dirigent Joeri Temirkanov – zelf geboren, getogen, en gestudeerd in Leningrad – leidt het 100-koppige festivalorkest in deze live-uitvoering van de Symfonie Nr. 10 van Dmitri Sjostakovitsj. Temirkanovs interpretatie wordt gevoed door zijn Russische achtergrond, die het orkest op briljante wijze levendig verklankt.